Skały magmowe

Diagram QAPF, gdzie:
- Q kwarc (Quartz)
- A skalenie alkaliczne (Alkali feldspar)
- P plagioklaz (Plagioclase)
- F skaleniowce (Feldspathoid)

Skały magmowe – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał osadowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstałych wskutek krystalizacji lub zakrzepnięcia magmy w głębi skorupy ziemskiej lub lawy na powierzchni Ziemi.

Spis treści

1 Podział skał magmowych
- 1.1 Podział genetyczny
- 1.2 Podział ze względu na skład
2 Przykłady skał magmowych
3 Formy skał magmowych
4 Zobacz też
5 Linki zewnętrzne

[edytuj] Podział genetyczny

Skały magmowe dzieli się w zależności od głębokości zastygania oraz stosunku do skał otaczających:

na 3 główne kategorie:
- skały wylewne (wulkaniczne, efuzywne, ekstruzywne) – krystalizują z magmy wydobywającej się na powierzchnię Ziemi w postaci lawy, m.in.: bazalt, andezyt, melafir, trachit, latyt, dacyt, ryolit, porfir, obsydian, spilit;
- skały żyłowe - lamprofiry i diabazy, pegmatyty
- skały głębinowe (plutoniczne) – krzepnące głęboko pod powierzchnią Ziemi, tworzące intruzje o znacznych rozmiarach perydotyt, gabro, dioryt, noryt, granodioryt, sjenit, monzonit, granit, karbonatyty

lub

na 5 facji:
- skały wylewne (jw.)
- skały subwulkaniczne
- skały hipabisalne (hipabysalne) – krzepnące na niewielkiej głębokości pod powierzchnią Ziemi, tworzące drobne intruzje o nieznacznych rozmiarach, m.in. karbonatyty, doleryt, granofir, mikrogranit, pegmatyt, aplit, melafir, porfir, dacyt, latyt, lamprofir, ryolit;
- skały mezoabysalne
- skały abysalne (głębinowe, jw.)

Skały magmowe mają zwykle strukturę krystaliczną, niektóre mają strukturę porfirową lub szkliwa. Wielkość kryształów w skale zależy od szybkości krzepnięcia magmy: wolno krzepnące skały plutoniczne mają strukturę jawnokrystaliczną z kryształami o rozmiarach powyżej 5 mm, natomiast szybko krzepnące skały wulkaniczne wykazują strukturę skrytokrystaliczną (poniżej 1 mm), szklistą lub porfirową, gdy w skrytokrystalicznym lub szklistym "cieście skalnym" występują pojedyncze, wcześniej wykrystalizowane prakryształy.

[edytuj] Podział ze względu na skład

Skały magmowe wyróżnia się również w zależności od ich składu chemicznego i mineralnego. Podstawowym jest podział ze względu na zawartość krzemionki. Wyróżniamy skały magmowe:

kwaśne – powyżej 66% SiO₂ (w górnej części diagramu QAPF - obfite w kwarc (Q))
obojętne – 53-66% SiO₂ (w środkowej części diagramu QAPF)
zasadowe – 45-53% SiO₂ (w dolnej części diagramu QAPF - obfite w skaleniowce (F))
skrajnie zasadowe (ultrazasadowe) – poniżej 45% SiO₂

Bazalt, z widocznym ciosem termicznym - przykład skały wylewnej zasadowej	Porfir - przykład skały wylewnej bądź żyłowej kwaśnej bądź zasadowej	Porfir	Aplogranit - przykład kwaśnej skały żyłowej
Diabaz - przykład zasadowej skały żyłowej, o składzie mineralnym zbliżonym do bazaltu	Pegmatyt - przykład kwaśnej skały żyłowej lub magmowej	Pegmatyt - przerosty pismowe	Pegmatyt
Czarnokit - kwaśna głębinowa skała magmowa	Granit - przykład skały kwaśnej głębinowej	Rapakivi - przykład skały kwaśnej głębinowej	Dioryt - przykład głębinowej skały obojętnej
Sjenit – przykład obojętnej skały głębinowej	Anortozyt - (Labradoryt) – przykład głębinowej skały zasadowej	Gabro - przykład głębinowej skały zasadowej	Gabro o budowie ofitowej

Magma, przemieszczając się i zastygając w różnych warunkach temperatury, składu, ciśnienia i charakteru otoczenia, może tworzyć ciała skalne o różnej formie, w odniesieniu do otaczających skał. Ich rozróżnianie jest bardzo ważne dla uzyskania pełnego obrazu sytuacji geologicznej.